Waar ging de rechtszaak ook alweer over?
Europa heeft een groene lijst met investeringen: de zogenoemde Taxonomie. Zodra iets op die groene lijst staat wordt het voor banken, pensioenfondsen en andere investeerders aantrekkelijker om hierin te investeren. Zo’n groene lijst is in principe een goed idee: tussen 2022 en 2024 is er voor 742 miljard euro aan geld gestroomd naar investeringen op de groene lijst.
Maar omdat er geld te halen is, zagen zelfs de meest vervuilende sectoren – de luchtvaart en de cruisesector – hun kans schoon: de groene lijst was een mogelijkheid om tegen gunstige tarieven nieuwe vliegtuigen en cruiseschepen te kunnen aanschaffen.
Dit doet denken aan de sluwe aanpak van de koekoek. Een koekoek legt zijn eieren in de nesten van andere vogels. De nieuwe nietsvermoedende pleegouders broeden het ei uit en voeden het koekoeksjong op – zonder te weten dat deze indringer uiteindelijk hun eigen kuikens uit het nest zal verdrijven. Precies dit gebeurt nu met de Taxonomie. De Europese Commissie heeft zich laten bespelen door machtige lobbyisten. Net als het koekoeksei zijn fossiele (cruise)schepen en vliegtuigen stilletjes in deze lijst gezet. In plaats van dat geld naar duurzame oplossingen gaat, wordt nu de groei van de luchtvaart en scheepvaart gestimuleerd.
Foto: Simon Hoffmann
Samen met vier andere Europese partners vechten wij de keuze om vliegtuigen en (cruise)schepen op de lijst te plaatsen aan, en dat is een lang traject. De wet is ingevoerd in december 2024, waarna we eerst de commissie hebben gevraagd om de wet te herzien. Toen de commissie dit weigerde, stapten we in augustus 2025 naar het Europese Hof van Justitie. Nu, zeven maanden later was het dan zover. In een hoorzitting in Luxemburg bogen drie rechters zich over onze zaak.
De kern van de rechtszaak
Tijdens de zitting draaide het steeds om dezelfde vraag: is een investering duurzaam te noemen als het bijdraagt aan het halen van het klimaatdoel van maximaal 1,5 graden temperatuurstijging? Of is een investering al duurzaam als er enige CO2-winst is, bijvoorbeeld omdat een nieuwe vliegtuig efficiënter is dan een voorganger? En hoe sluitend moet het bewijs zijn dat een investering past in het 1,5 graden klimaatdoel?
De Taxonomie-wet waarschuwt voor het risico om een investering als duurzaam te labelen terwijl die dat niet is. Als iets op de groene lijst komt, dan zullen er miljarden extra in geïnvesteerd worden. Stel dat een investering dan niet duurzaam is, dan help je greenwashing in de hand of – erger nog – dan het kan zelfs leiden tot extra klimaatschade. Vooral als investeringen nog jaren lang meegaan, zoals nieuwe vliegtuigen en schepen die over 30 jaar waarschijnlijk nog steeds in gebruik zijn. Dan kan dit leiden tot een lock-in effect, waarin je vastgeketend zit aan iets dat niet duurzaam is.
Daarom zegt de Taxonomie–wet dat als je iets als duurzaam wilt labelen je zeker moet zijn dat de investering past in een 1,5 graden-klimaatdoel. De wet schrijft een zeer hoge standaard voor, namelijk dat er “sluitend wetenschappelijk” bewijs nodig is dat een investering past in het 1,5 graden klimaatdoel. Onze zaak draait om de vraag of de huidige criteria voor nieuwe vliegtuigen en schepen voldoen aan de hoge standaard die de Taxonomie-wet zélf voorschrijft.
Een “efficiënter” vliegtuig is nog niet duurzaam
Het is luchtvaartlobbyisten gelukt om vliegtuigen die net iets efficiënter zijn dan hun voorgangers op de lijst te laten komen. Terwijl de advocaat van de Commissie keer op keer herhaalde hoe belangrijk het is dat de nieuwe vliegtuigen die aangeschaft worden efficiënter zijn dan vliegtuigen die nu rondvliegen, benadrukte onze advocaat dat een kleine efficiëntiewinst niet voldoende is. Het criterium zou niet moeten zijn of een nieuw vliegtuig efficiënter is dan een vliegtuig dat al 20 jaar rondvliegt, maar de relevante vraag is of dit nieuwe vliegtuig daadwerkelijk past binnen een 1,5 graden-klimaatdoel.
Stel je voor dat er een lijst zou zijn met gezonde producten. Zouden we het dan terecht vinden als bepaalde snoepjes op deze lijst terecht komen, omdat ze nét iets minder suiker bevatten dan andere snoepjes? Of zouden we dan juist fruit en groenten op deze lijst zetten, en zorgen dat deze producten meer gekocht worden? Enkel een snoeplobbyist zou pleiten voor het opnemen van de snoepjes met net iets minder suiker – en je zou hopen dat onze politici hier niet in trappen.
Toch zijn onze politici hier wel ingetrapt waar het gaat om vliegtuigen. Dat iedere generatie vliegtuigen die verschijnt zuiniger is dan de voorganger is economisch logisch: als je minder brandstof nodig hebt, zijn de kosten lager. Maar helaas leidt dit niet meteen tot klimaatwinst, omdat vliegtuigen bijvoorbeeld groter worden en er meer vliegtuigen komen. Efficiëntie leidt vaak juist tot een hoger gebruik. Dit geldt bij uitstek in de luchtvaartsector: de oranje lijn laat zien dat hoewel vliegtuigen steeds zuiniger worden, de totale uitstoot van de luchtvaart alleen maar toeneemt (zie de blauwe lijn).
Grafiek wereldwijde efficiëntie van vliegtransport vs. de totale CO2 emissies per jaar
Daarnaast hebben vliegtuigen een zeer lange levensduur van 20 tot 35 jaar. Vliegtuigen die nu als groen aangeschaft worden zullen daarom nog tot 2050 of 2065 zelfs doorvliegen, ver voorbij het punt waarop we klimaatneutraal zouden moeten zijn. Daarom benadrukte onze advocaat dat kleine stapjes efficiëntiewinst an sich niet relevant is, maar dat de vraag moet zijn of het past in een 1,5 graden-klimaatdoel, want dat is ook wat er in de wet staat over de taxonomie.
Wij pleiten daarom dat vliegtuigen die op fossiele brandstoffen vliegen niet thuishoren op een groene lijst. Dat betekent dus niet dat luchtvaartmaatschappijen kunnen investeren in nieuwe vliegtuigen als ze dat willen, maar dat ze deze investeringen gewoon niet groen mogen noemen.
Vage “state-of-the-art” eisen en methaanlekkages bij schepen
Ook nieuwe schepen die varen op het vloeibare, fossiele gas LNG – zelfs cruiseschepen – kunnen onder de nieuwe criteria worden aangemerkt als duurzaam.
Schepen die varen op vloeibaar gas zijn berucht om methaanlekkages. Dit komt doordat de motoren gas onvolledig verbranden, waardoor er methaan de lucht in gaat. Methaan is als het vrijkomt een enorm krachtig broeikasgas, tot wel 80 keer krachtiger dan CO2. Daarnaast lekt er ook methaan weg tijdens het oppompen, invriezen en transporteren van vloeibaar gas. Er is een punt waarop de methaanlekkage zo hoog is, dat een schip voor het klimaat beter op stookolie had kunnen draaien.
De Europese Commissie weet dit, en heeft daarom opgenomen dat groene schepen “state of the art’-technologie moeten bevatten om dit soort lekkages te voorkomen. Maar goed, wat is dat dan precies? Tijdens de zitting moest de advocaat van de Commissie bevestigen dat toen de Taxonomie werd gemaakt, de exacte richtlijnen over wat “state of the art” betekent nog niet bestonden. Zelfs nu geeft de Commissie aan dat de criteria met de tijd aangescherpt zullen worden.
Onze advocaat veegde de vloer aan met deze argumentatie. Een vage, ongedefinieerde term als “state of the art” zegt enkel iets over de intenties maar niet over de uitwerking. De hoeveelheid methaanlekkages is niet een detail, maar bepaalt of iets duurzaam is of juist enorm schadelijk voor het klimaat. Door dit niet helder en vooraf te definiëren, met criteria waarvan je weet dat ze hout snijden, krijgt de markt een verkeerd signaal. Onder het mom van duurzaamheid komen er nu misschien schepen op de markt die zelfs extra schadelijk zijn voor het klimaat. De essentie is simpel: als het niet groen is, moet het niet op de groene lijst.
Het verhaal van de Europese Commissie versus de realiteit
Het laatste woord in de zitting was voor de advocaat van de Commissie. Haar gloedvolle betoog over de toekomst van de luchtvaart deed ons denken aan de misleidende reclames van KLM uit 2021, waar wij een succesvolle rechtszaak tegen hebben gevoerd. Zij schetste een rooskleurig toekomstbeeld voor de luchtvaart, waarin alternatieve brandstoffen – hardnekkig ‘Sustainable Aviation Fuels’ genoemd – fors opgeschaald gaan worden en de oplossing voor de verduurzaming van de luchtvaart aanstaande is.
Wij vonden het zorgwekkend hoe het verhaal van de commissie niet te onderscheiden is van het verhaal van de luchtvaartlobby. Dit is het verhaal waarin technologische verbeteringen en toekomstige ontwikkelingen ons proberen te kalmeren. In een onlangs uitgekomen wetenschappelijk artikel hebben onderzoekers dit als ‘future soothing‘ gedoopt. Door op een kalmerende wijze te praten over uiterst onzekere toekomstige ontwikkelingen worden zorgen weggenomen, en is het niet meer noodzakelijk om met effectief klimaatbeleid te komen.
Maar dit staat juist mijlenver af van de realiteit. De nieuwe vliegtuigen en cruiseschepen die dankzij de Taxonomie tegen gunstige tarieven gekocht kunnen worden, zullen over 30 jaar misschien nog steeds gebruikt worden op fossiele brandstoffen. Alternatieve vliegtuigbrandstoffen zijn amper op te schalen, en vloeibaar gas is enkel goed voor de diepe zakken van de fossiele industrie.
Hoe gaat het nu verder met de rechtszaak?
Nu is het aan de drie rechters om zich over het bewijsmateriaal te buigen, en goed te bestuderen wat er in de wet staat. Dat kan nog wel even duren – de uitspraak komt misschien pas over over 9 tot 12 maanden.
Tegelijkertijd zou het niet aan de rechters moeten zijn, om hier een streep door te zetten. Binnenkort komt er een evaluatie aan van de Taxonomie. Dat is het moment dat Europese politici de fossiele lobbyisten de deur uit kunnen zetten, en kunnen zorgen dat de groene lijst daadwerkelijk leidt tot groene investeringen.
De zitting is nu voorbij, maar ons werk gaat door. Fossielvrij strijdt tegen gigantische, fossiele vervuilers. Kun jij ons steunen met een donatie?