Boren in de Noordzee: olie- en gasbedrijven waren er de afgelopen jaren niet zo voor te porren. Vergeleken met andere plekken waren de kosten hoog, de velden klein en de procedures lang. Maar daar komt verandering in sinds de regering besloot gaswinning in de Noordzee aantrekkelijker te maken. In april dit jaar werd dat extra kracht bijgezet met een akkoord tussen de overheid en olie- en gasbedrijven.

Milieuwetenschapper Joshua Nooij heeft er geen goed woord voor over. Nieuwe fossiele projecten brengen de klimaatgrens van 1,5 graad opwarming in gevaar én verstoren het zeeleven. “Een boorplatform vervuilt de zee eromheen”, zegt hij videobellend vanuit een cafeetje in Istanbul, waar hij zijn schoonfamilie bezoekt. “We willen sowieso van gas af. Waarom zouden we daar nu meer in investeren en tegelijkertijd nóg een ecosysteem beschadigen?”

Als VU-promovendus doet Joshua onderzoek naar klimaatvriendelijke landbouw; eerder bestudeerde hij de teelt van eetbare schelpdieren in vervuild water. Daarnaast wakkert hij bij kinderen natuurliefde aan via WNF-lespakketten, en ontwerpt hij een educatief spel over ecosystemen in de zee. Ook zet hij zich via Scientist Rebellion in voor de Noordzee: deze groep wetenschappers probeert de komst van meer boorplatformen te voorkomen of in ieder geval te vertragen.

Je groeide op op Texel. Heeft dat jouw kijk op de Noordzee beïnvloed?
“Ik fietste als kind het hele eiland over met mijn verrekijker en vogelboekje. Mijn vader was echt zo’n typische zonnebakker, dus we móésten altijd naar het strand. Ik had daar niks mee, maar de zee vond ik wel leuk. Bij de pieren vingen we eindeloos krabben, garnalen en zeepaardjes. Het is daar glad, dus ik heb er vaak mijn been opengehaald. En hoewel de Noordzee misschien minder woest lijkt dan grote oceanen, kan het behoorlijk wild en gevaarlijk zijn. Ik leerde al spelende dat de zee iets is om respect voor te hebben.”

Wat leeft er eigenlijk zoal in die zandhoop op de Noordzeebodem? En wat gebeurt daarmee als je boort?
“Onderschat die zandhoop niet, he! Oké, het zijn geen charismatische dieren zoals dolfijnen die er wonen – hoewel je er ook bruinvissen en potvissen vindt. Maar er zitten ongelooflijk veel interessante dieren waar mensen niet vanaf weten. Schaaldieren, wormen, zeesterren. Die hebben ook het recht om daar te bestaan. En ja, er zou voor sommige soorten ook een positief effect kunnen zijn omdat er rond boorplatforms een visserijvrije zone zit. Maar die kun je ook creëren zonder boorplatform.”

“De Nederlandse milieu-eisen zijn in principe goed. Maar zelfs als je die heel netjes opvolgt – en er niets misgaat, waar ook veel voorbeelden van zijn – dan minimaliséér je de impact. Er blijft een effect van het boren, op alle ‘lagen’: er zijn minder trekvogels die hun eindbestemming halen, bijvoorbeeld doordat het felle licht van boorplatforms ze verwart op hun route. Onder water bedreigt giftig afvalwater gevoelige soorten. Ook kunnen geluid, trillingen en vertroebeld water de communicatie van vissen, bruinvissen en zeehonden onder water bemoeilijken. Dat kan stress geven. En nog dieper raakt het de schaaldieren en bacteriën die voedingsstoffen verwerken en terugbrengen in de kringloop. Die zijn erg gevoelig voor watervervuiling. De zee is een belangrijke bron van nutriënten die we dagelijks gebruiken. Als je daar maar blijft boren en bacteriën en schaaldieren kapot maken… het is alsof je het web van een spin steeds opnieuw stuk maakt. Uiteindelijk sterft die van de honger. Dan heb je zoveel vernield dat de zee niet meer werkt zoals het hoort.”

“Deels gelden deze effecten ook voor windmolenparken, maar daarbij is er tenminste geen giftig afvalwater. En er zijn wel aanwijzingen dat vogels juist meer last hebben van boorplatforms, terwijl dat vooral met windmolens geassocieerd wordt. Uiteindelijk moet je er bij elke vorm van energie rekening mee houden dat je een bepaalde schade berokkent – dan liever voor hernieuwbare energie dan voor fossiel.”

Geen Noordzeegas! Om deze 3 redenen

• Wetenschappers en het Internationaal Energie Agentschap (IEA) zijn er duidelijk over: om de klimaatcrisis niet verder te laten ontsporen, moeten we onder de 1,5 graad verhitting blijven. Ze benadrukken dat nieuwe fossiele projecten daar absoluut niet in passen en dat die ook niet nodig zijn. Als Nederland dit signaal negeert, hoe kunnen we dan van andere landen verwachten dat ze het wél serieus nemen?
• De overheid en de industrie promoten Noordzeegas als klimaatvriendelijker dan vloeibaar gas uit de VS of Qatar, maar dat is niet het hele verhaal. De hoeveelheid gas die we uit de Noordzee kunnen halen, is op wereldschaal maar een kruimeltje. Het beetje vloeibaar gas dat Nederland dan niet meer op de wereldmarkt hoeft te kopen, wordt hoogstwaarschijnlijk alsnog door een ander land gekocht. De mondiale klimaatwinst is dus verwaarloosbaar, concludeert onderzoeksinstituut CE Delft. Maar ook vloeibaar gas is niet de oplossing. Écht klimaatvriendelijk is vol inzetten op energiebesparing en hernieuwbare energie van eigen bodem.
• De gasindustrie grijpt het debat rondom Noordzeegas aan om zo gunstig mogelijke voorwaarden voor zichzelf te scheppen. Zo wordt er gepleit voor een aanvullende investeringsaftrek: in feite een nieuwe fossiele subsidie. Oud-minister Hermans (VVD) was ook bereid garanties af te geven en zelfs financiële risico’s te dragen. Nieuwe fossiele subsidies creëren is natuurlijk absurd, aangezien we juist van fossiel af moeten. Tegelijkertijd dreigen nieuwe tenders voor windenergie juist te mislukken door te hoge risico’s.

“In de Waddenzee levert gaswinning nog een ander groot probleem op. De bodem kan erdoor dalen, terwijl miljoenen vogels afhankelijk zijn van het droogvallen van het wad voor hun voedsel. Die hebben minder overlevingskansen. En gaswinning bedreigt ook natuurgebied Borkumse Stenen boven Schiermonnikoog, een superzeldzaam rif wat juist een bron van nieuw zeeleven zou moeten zijn.”

“Zelfs als je er puur financieel naar zou kijken: de water- en bodemkwaliteit van een zee zijn enorm belangrijk voor de economie eromheen: toerisme, visserij… Er is veel onderzoek gedaan naar hoeveel duurder je uit bent als je een ecosysteem laat verslechteren. Als je de Amazone laat staan, scheelt dat bakken met geld die je zou moeten uitgeven om de luchtkwaliteit weer goed te krijgen. Maar blijkbaar voelt het fijner om geld te verdienen dan om geld te besparen. Dat geldt voor de Amazone, en net zo goed voor de Noordzee. Het is daar nú al superdruk: gasboringen, windparken, scheepvaart, visserij. Wil je daar echt nog meer booreilanden aan toevoegen?”

Hoe bied je met Scientist Rebellion tegenstand tegen nieuwe boringen?
“Onze Noordzeegroep houdt de overheidswebsite in de gaten waarop aangevraagde en toegekende vergunningen voor nieuwe gasboringen worden gepubliceerd. Je kunt daar een bezwaar tegen indienen, óók als de vergunning al afgegeven is. Dat doen wij dan, en zo proberen we het proces te stoppen of vertragen. Eerdere vergunningen, zoals die voor de boorlocatie boven Schiermonnikoog, zijn op die manier flink vertraagd. Van ons huidige bezwaar kan de uitspraak nu elk moment binnenkomen.”

“Ook organiseren we acties, zoals laatst op de Afsluitdijk. En Scientists 4 Future, waar we veel mee samenwerken, stuurde politieke partijen vlak voor de verkiezingen een brief ondertekend door 160 bezorgde wetenschappers. De belangrijkste eisen: geen nieuwe fossiele infrastructuur,  geen gaswinning op de Noordzee of onder het Wad, en stop fossiele subsidies.”

Wat wil je zeggen tegen de komende regering?

“Beetje cliché, maar: denk aan de lange termijn. Zie hoe mooi de wereld is, werk eraan om dat te behouden én verbeteren. In plaats van je boos te maken over een asielzoeker meer of minder.”

Vorige regeringen hebben gasboringen in de Noordzee en Waddenzee aangemoedigd. Maar in de Waddenzee (Ternaard) zijn de plannen dankzij protest afgeblazen. Dat kunnen wij ook voor de Noordzee! Door het tekenen van een petitie kunnen we druk uitoefenen op de formerende partijen.

Teken de petitie en geef een duidelijke boodschap af aan de formerende partijen.

Ik teken de petitie