Trumps fossiel-imperalisme, en wat dit betekent voor de klimaatbeweging

De gevolgen van de politiek van Trump

Internationale instituties staan op omvallen, bondgenootschappen verschuiven en een nieuwe wereldorde ontstaat. Dit heeft grote invloed op de strijd voor een rechtvaardige en leefbare Aarde. We staan als klimaatbeweging veel te weinig stil bij de grote gevolgen van deze veranderende wereld. Met dit artikel nemen we vanuit Fossielvrij de ontwikkelingen van de afgelopen weken onder de loep, en hopen we een discussie af te trappen over wat de recente ontwikkelingen betekenen voor de planetaire crisis en de klimaatbeweging.

Nu China de Verenigde Staten (VS) economisch voorbij dreigt te streven doet president Donald Trump alles wat hij denkt dat nodig is om de VS als wereldmacht overeind te houden en zijn beeld als machtige leider te versterken. Daarbij richt hij zich expliciet op het vergaren van zoveel mogelijk grondstoffen en fossiele brandstoffen. Dat is de context van Trumps inval in Venezuela, zijn dreiging Groenland over te nemen, zijn ‘armada’ richting Iran en de door hem opgerichte ‘Vredesraad’. De ironie is dat juist door zijn agressieve buitenlandbeleid de wereldorde – die onder leiding van de VS na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd – lijkt in te storten.

Waarom Trump Venezuela binnenviel

Op 3 januari 2026 vallen de VS Venezuela binnen en ontvoeren president Nicolas Maduro en zijn vrouw. Maar waarom? Hoewel de Amerikaanse staat het presidentspaar aanklaagt voor drugshandel is het doel van de inval niet het bestrijden van de drugscrisis in de VS – Venezuela fungeert vooral als doorvoerland van cocaïne naar Europa en Brazilië. Ook is het doel niet het afzetten van het socialistische regime: Trump werkt inmiddels volop samen met Maduro’s oude vice-president Rodriguez. Het winnen van grondstoffen speelt ongetwijfeld een rol – naast olie zijn er ook gas, goud en aluminium in Venezuela te vinden – maar dat is ook niet de volledige reden. Per dag verbruikt de wereld 103 à 104 vaten olie, meer dan twee keer zoveel als de 30 à 50 miljoen olievaten die Trump rooft. In plaats daarvan kent de inval waarschijnlijk een combinatie van redenen: voorkomen dat China in de toekomst toegang krijgt tot de (grondstoffen in de) regio, in één keer zowel Venezuela als Cuba een klap toebrengen en andere landen onder druk zetten. Tot slot is er een wisselwerking tussen het ontmenselijken van migranten in de VS en het geweld dat ICE tegen latino’s gebruikt en zijn politiek in Latijns-Amerika.

De zoektocht naar grondstoffen en fossiele brandstoffen is al eeuwenlang een drijfveer voor imperialistische oorlogen. Dat is tegenwoordig niet anders. De directe aanleiding voor de invasie van Afghanistan was misschien de aanslag van 11 september 2001, maar de uiteindelijk twintig jaar durende oorlog is niet los te zien van de biljoenen aan goud, koper, lithium en andere aardmetalen die het land herbergt. De inval in Irak van 2003 werd verkocht met de dreiging van massavernietigingswapens, maar zelfs Bush moest uiteindelijk toegeven dat die er niet waren. Olie was er daarentegen wel. Dat is niet gek. Volgens onderzoek aan de universiteit van Harvard zijn tussen de 25 en 50 procent van alle oorlogen tussen 1973 en 2013 gelinkt aan olie. Het voornaamste verschil tussen de inval in Venezuela en andere recente Amerikaanse oorlogen is dat waar imperialistische leiders hun ware motieven eerder nog probeerden te verhullen, Trump zichzelf erover op de borst klopt. Zijn buitenlandpolitiek lijkt te worden gedreven door twee zaken: het roven van grondstoffen en het verkrijgen van macht, of specifieker: het beeld dat hij machtig is.

Trumps dreigementen over Groenland

Zo moeten we ook Trumps dreiging om Groenland – een autonoom gebied binnen NAVO-bondgenoot Denemarken – in te lijven zien. Niet alleen is het totaal verwerpelijk, het is ook nog eens totaal absurd. Trumps voornaamste argument om Groenland te lijven is veiligheid. Denemarken zou, zo stelt hij, niet in staat zijn om Groenland te verdedigen tegen Rusland en China. De militaire aanwezigheid van Rusland is in de regio echter zeer beperkt, en die van China nihil. Sinds een verdrag uit 1951 mogen de VS bovendien in Groenland al militaire bases plaatsen. Tijdens de Koude Oorlog heeft het Amerikaanse leger hier ook gebruik van gemaakt. Het is nergens voor nodig dat de VS Groenland inneemt om er Amerikaanse troepen te stationeren.

Ook recente voorgangers van Trump voerden een agressieve imperialistische politiek.

Trump lijkt er – zonder enige aanwijzing – van overtuigd te zijn dat als de VS Groenland niet bezet, Rusland of China dit wél zullen doen. “Landen moeten eigenaar zijn want je verdedigt eigendom, geen leases.” zegt hij hierover tegen de BBC: “En we zullen Groenland moeten verdedigen.” Deze nadruk op bezit is bijzonder pijnlijk voor de Inheemse bevolking van Groenland, waar traditioneel niemand grond kan bezitten. Pas na een onzekere week en dagen van hielelikken door Trumpfluisteraar en NAVO secretaris-generaal Mark Rutte raakt hij ervan overtuigd dat hij door het verdrag uit 1951 te heronderhandelen ook zijn doelen kan behalen.

Trumps plannen in Gaza

Ook recente voorgangers van Trump voerden een agressieve imperialistische politiek. Ronald Reagan vocht onder andere in Nicaragua en El Salvador, George W. Bush viel Afghanistan en Irak binnen en Barack Obama maakte – hoewel die werd verkozen met een anti-oorlogsboodschap – meer droneslachtoffers dan Bush. Toch is de manier waarop de internationale orde onder de buitenlandpolitiek van Donald J. Trump uit elkaar valt desondanks schokkend.

Waar Trumps buitenlandbeleid in zijn eerste termijn nog enigszins in toom werd gehouden, gaan in zijn tweede termijn alle remmen los. Dit uitte zich in eerste instantie in Palestina. De VS was altijd al één van de trouwste bondgenoten van apartheidsstaat Israël, een belangrijke militaire steunpilaar in het Midden-Oosten. De politieke en militaire steun voor de genocide na 7 oktober vormt echter een nieuw dieptepunt. Zijn visie op de regio kwam misschien nog wel het beste naar voren in een bizarre door het Witte Huis gedeelde AI-gegenereerde video waarin Gaza is veranderd in een Costa del Sol-achtige kustplaats.

Trumps plannen om de Gazastrook opnieuw in te richten vormen de opmaat voor een nieuwe wereldorde waarvan de eerste instituties al worden opgezet. De eerste stap is een ‘Vredesraad’ voorgezeten door Trump zelf en verder onder andere bestaande uit zijn schoonzoon Jared Kushner en oorlogscrimineel en oud Brits premier Tony Blair. Oorspronkelijk leek het erop dat deze organisatie zich alleen met Israël en Palestina zou bezighouden. Uit het concept-handvest dat door de New York Times is ingezien blijkt echter dat het doel van deze organisatie veel verder reikt, en is gericht op het ‘brengen van vrede’ over de hele wereld. Met Venezuela en Gaza in ons achterhoofd kunnen we ons iets voorstellen bij wat Trump bedoelt met vrede.

Trump en een nieuwe wereldorde

Trump heeft zelf de eerste 60 landen benaderd om lid te worden van deze raad en is er open over dat het zijn ambitie is dat zoveel landen zich aansluiten dat de Verenigde Naties (VN) overbodig worden. Dit zou een grote bedreiging vormen voor het internationaal recht, vrede en een leefbare Aarde. De VN is allesbehalve perfect: vaak krijgt ze niet genoeg voor elkaar, met name door het vetorecht van de vijf permanente leden van de veiligheidsraad. De na de Tweede Wereldoorlog opgerichte VN is echter wel gebaseerd op de vredesgedachte ‘dit nooit weer’. Ze is daarmee fundamenteel anders dan Trumps vredesraad die puur is gebaseerd op het recht van de sterkste.

We staan aan het begin van een nieuwe wereldorde. Oude bondgenootschappen worden losgelaten, nieuwe bondgenootschappen gesloten, en wereldmachten strijden openlijk om fossiele brandstoffen, grondstoffen en de macht. Dit verandert het veld waarop we ons als klimaatbeweging begeven enorm.

Hoe moeten we als klimaatbeweging omgaan met de grillen van Trump?

Een rechtvaardige en leefbare planeet staat in de nieuwe wereldorde nog meer onder druk. We moeten eerlijk kijken naar hoe de nieuwe wereldorde eruit ziet én naar wat dit voor ons werk betekent. Voor Fossielvrij zijn dit in eerste instantie drie dingen, de komende weken zullen we hier delen hoe we hier ons werk vorm aan (gaan) geven:

Een politieke klimaatbeweging

De westerse klimaatbeweging heeft zich de afgelopen jaren het liefst – wat zij ziet als – apolitiek opgesteld. Vaak betekende dit een strategie die de status quo in stand hield. In een tijd waarin de klimaatcrisis escaleert, ecosystemen instorten, landen worden binnengevallen en het recht van de sterkste steeds meer geldt, is dit niet langer een optie. De klimaatbeweging moet expliciet positie innemen: we moeten ons uitspreken over en verzetten tegen opkomend fascisme en we moeten mensen meenemen in een aansprekende positieve visie over hoe de maatschappij er ook uit zou kunnen zien.

Een weerbare klimaatbeweging

We zullen weerbaarder moeten worden voor de afbraak van de democratie en de opkomst van extreemrechts, evenals de aanvallen op de klimaatbeweging zelf, die ook onder vuur ligt. De beste manier om dit te doen is door gemeenschappen te bouwen en de samenwerking met andere gemeenschappen en bewegingen te versterken. Wij kiezen nadrukkelijk voor solidariteit als strategie.

Een beweging van de mensen

De afgelopen jaren hebben we veel geprotesteerd, maar we hebben ook veel middelen en energie gestopt in juridische strijd. Hier hebben we belangrijke overwinningen behaald. Hoe meer de internationale rechtsorde en de rechtsstaat onder druk staan en aan kracht verliezen, hoe minder we op juridische middelen kunnen vertrouwen. We zullen onze strategieën (nog) meer moeten baseren op macht vanuit de straten, werkvloer en gemeenschappen.