Wycofywanie inwestycji i reinwestowanie:

przewodnik dla społeczności katolickich

 

„Klimat jest dobrem wspólnym, wszystkich i dla wszystkich.”

[_] Papież Franciszek w encyklice „Laudato Si’”

 NA POCZĄTEK

Wiara, która czyni sprawiedliwość

Kościół Katolicki głosi już od wielu stuleci, że zasadniczym elementem wypełniania naszej misji jako naśladowców Chrystusa jest troska o ludzi żyjących na marginesie społeczeństwa. „Opcja preferencyjna na rzecz ubogich” stanowi jedną z kluczowych zasad katolickiej nauki społecznej i ostateczny cel pracy na rzecz sprawiedliwości społecznej i ekonomicznej. Na przestrzeni ubiegłego stulecia w nauczaniu Kościoła wielokrotnie pojawiało się stanowisko, że jednym z elementarnych obowiązków wszystkich katolików jest troska o bogactwo życia na Ziemi i o systemy ekologiczne, które podtrzymują życie. Nauczanie to skłania nas do głębokiego namysłu nad tym, jak powinno się inwestować pieniądze.

 

W encyklice Laudato Si’ („Bądź pochwalony”), opublikowanej w czerwcu 2015 roku i poświęconej „trosce o wspólny dom”, Papież Franciszek szczegółowo wyjaśnia związek między dewastacją środowiska a pragnieniem sprawiedliwości. Encyklika „Laudato Si’” umieszcza troskę o Boże stworzenie w samym centrum żywej wiary chrześcijańskiej.

 

Jego Świątobliwość wyraźnie mówi w Laudato Si’, że uzyskiwanie energii z paliw kopalnych wydatnie przyczynia się do globalnego ocieplenia i że właśnie dlatego spoczywa na nas obowiązek jak najszybszego przejścia na odnawialne źródła energii. „Wiemy, że technologia oparta na spalaniu silnie zanieczyszczających paliw kopalnych, zwłaszcza węgla, ale także ropy naftowej, a w mniejszym stopniu gazu, powinna być stopniowo zastąpiona”, a ten proces „powinien już się zacząć”. [165] Laudato Si’, Papież Franciszek

 

Encyklika „Laudato Si’” wzywa wszystkich mieszkańców naszej planety, by zastanowili się, w jaki sposób odpowiedzą na ekologiczne i społeczne kryzysy, w obliczu których stoi dzisiaj świat. Wielu katolików odpowiada na ten apel w sposób godny uznania, ograniczając konsumpcję, korzystając z odnawialnych źródeł energii i dostosowując swój styl życia tak, aby w jak najmniejszym stopniu naruszał równowagę ekologiczną. Jeśli jednak nie przyglądamy się uważnie temu, gdzie i w jaki sposób instytucje inwestują swoje środki, może się okazać, że nieświadomie wspieramy praktyki, które prowadzą do dewastacji planety.

 

Jak korzystać z przewodnika

 

Przewodnik oddaje do rąk katolików plan działania na rzecz wycofania inwestycji, a także narzędzia i zasoby dla katolików, którzy pragną nawiązać dialog i krzewić ideę wycofania inwestycji w swoich rodzinach, organizacjach i społecznościach. Takimi społecznościami mogą być zgromadzenia wyznaniowe, małe parafie i fundusze diecezyjne, a także większe instytucje, takie jak organizacje charytatywne, szpitale, fundusze archidiecezji, katolickie uniwersytety oraz fundusze emerytalne i ubezpieczeniowe. Przewodnik jest z konieczności dość uogólniony. Przedstawione w nim zasady i procesy należy dostosować do własnego, lokalnego kontekstu.

 

Jednym z celów kampanii jest doprowadzenie do wycofania inwestycji z paliw kopalnych. Jednak samo propagowanie tej idei i przekonywanie innych do swojego stanowiska jest również istotne i wymaga długotrwałych, cierpliwych wysiłków. Na podstawie informacji zawartych w tym przewodniku możesz utworzyć własny plan działania, który pomoże Ci wytyczyć ścieżkę do zamierzonego celu, a potem tą ścieżką podążyć.

 

Materiały w tym przewodniku dotyczą przede wszystkim wycofywania inwestycji, a w mniejszym stopniu – reinwestowania. Wycofywanie inwestycji i reinwestowanie służą dwóm różnym celom. Celem wycofania inwestycji jest odebranie społecznego przyzwolenia na działalność koncernów wydobywczych, które cieszą się dziś wielkimi wpływami i ogromnym bogactwem, a jednocześnie wyrządzają niepowetowane szkody w środowisku i zagrażają życiu na Ziemi. Chociaż wycofanie inwestycji jest czymś więcej niż tylko zajęciem stanowiska w kwestii sprawiedliwości społecznej i ekologicznej, samo w sobie jest ono względnie prostym procesem. Drugim i bardziej skomplikowanym etapem jest z kolei reinwestycja środków w technologie niskoemisyjne. Chodzi w nim o dopilnowanie, aby Twoja organizacja inwestowała środki w takie przedsięwzięcia, które przynoszą korzyści całemu społeczeństwu.

 

Oba te procesy będą najprawdopodobniej wymagać długiego czasu. Oba mogą też wymagać uporu i konsekwencji w działaniu, a osiągnięcie celu może się wiązać z pewnymi kosztami dla organizacji. Trzeba będzie zdobyć nową wiedzę i nowe umiejętności niezbędne do zarządzania inwestycjami. Może się nawet okazać, że konieczne są zmiany personalne. Osoby odpowiadające za zarządzanie inwestycjami z początku często twierdzą, że postulowane zmiany nie są możliwe. Orędownicy wycofania inwestycji muszą więc dać do zrozumienia, że nie zrezygnują łatwo z osiągnięcia tego celu.

Zdobywanie wiedzy

 

Podstawą skutecznego propagowania idei jest zdobycie solidnej wiedzy, by móc dzielić się nią z innymi i budować sieć wsparcia w swojej społeczności lub organizacji. Jakie pytania nasunęły się Tobie, gdy po raz pierwszy zetknąłeś(-aś) się z koncepcją wycofania inwestycji? Jakie pytania lub wątpliwości może zgłosić Twoja społeczność?

 

Im więcej wiedzy zdobędziesz o swoich tradycjach religijnych i instytucjonalnych strukturach, tym łatwiej Ci będzie przekonać swoją społeczność do poparcia idei wycofania inwestycji. Pomożemy Ci zacząć!

Co oznacza wycofanie inwestycji z paliw kopalnych

 

Wycofanie inwestycji (ang. „divestment”) wraz z towarzyszącymi mu procesami i zaangażowaniem opinii publicznej służy przeobrażeniu kodeksu moralnego, jakim kieruje się społeczeństwo. Z tej perspektywy wycofanie inwestycji jest czymś więcej niż tylko mechanizmem gwarantującym, że dana organizacja przestrzega własnych norm moralnych, albo reakcją na trudny do przełamania opór. Nadrzędnym celem wycofania inwestycji jest delegitymizacja branży przemysłu, tak aby szkodliwe działania, jakie znamionują tę branżę, utraciły społeczną akceptację. Wycofanie inwestycji ma doprowadzić do moralnego przełomu w społeczeństwie, a także wywrzeć nacisk na przywódców politycznych i nakłonić ich do zajęcia się kwestiami, których dotychczas woleli unikać.

 

W praktyce wycofanie inwestycji jest strategią działania podejmowaną ze względów etycznych i polegającą na tym, że inwestorzy wycofują środki zainwestowane w przedsiębiorstwa, które działają w określonej branży, prowadzą określoną politykę zatrudnienia, politykę społeczną lub środowiskową, albo działają na określonym obszarze geograficznym. Wycofanie inwestycji oznacza, że inwestor indywidualny lub instytucjonalny wyklucza z portfela inwestycyjnego przedsiębiorstwa, których działalność uważa za nieetyczną. Jest to zazwyczaj stopniowy proces przenoszenia środków z istniejącego, bardziej konwencjonalnego portfela inwestycji, do portfela alternatywnego. W pierwszym etapie wyklucza się przedsiębiorstwa działające w branży uznanej za nieetyczną lub bezpośrednio z nią związane. W dalszej kolejności wyklucza się firmy, których związek z nieetyczną branżą jest ograniczony lub tylko pośredni.

 

W tym przypadku za nieetyczne uznaje się poszukiwanie i wydobywanie paliw kopalnych (węgla, ropy naftowej i gazu) oraz wymaganą do tego celu infrastrukturę, obejmującą między innymi rurociągi i środki transportu paliw kopalnych. Istnieje kilka poziomów wycofania inwestycji, od „pełnego” po „częściowe”. Możliwe jest także wykluczenie pewnych kategorii działalności.

 

Kampania na rzecz wycofania inwestycji z branży paliw kopalnych rozpoczęła się po publikacji raportu Unburnable Carbon („Węgiel, którego nie możemy spalić”), przygotowanego w 2012 roku przez organizację Carbon Tracker Initiative. Raport przedstawia wyliczenie, ile gazów cieplarnianych możemy jeszcze wyemitować do atmosfery, zanim średnia temperatura na świecie wzrośnie o 2°C. (Uznawano to wówczas za maksymalny dopuszczalny wzrost. Obecnie preferuje się wariant, w którym temperatura wzrośnie o nie więcej niż 1,5°C). Okazuje się, że nie możemy wyemitować więcej niż 400 gigaton CO2. Tymczasem udokumentowane rezerwy paliw kopalnych, znajdujące siew w posiadaniu państw i prywatnych przedsiębiorstw, są około sześciokrotnie wyższe. Jeśli nie wprowadzimy żadnych zmian, wykorzystamy nasz dopuszczalny „limit węglowy” w zaledwie 10 lat (od daty publikacji raportu). A ponieważ nie możemy zrezygnować z paliw kopalnych z dnia na dzień, musimy natychmiast zacząć stopniowo ograniczać ich wydobycie i spalanie.

 

Mimo tej wiedzy firmy wydobywcze nie dywersyfikują swojej działalności. Przeciwnie: nadal wydają miliardy dolarów na poszukiwanie węgla, ropy naftowej i gazu oraz na eksploatację paliw niekonwencjonalnych, np. piasków bitumicznych i gazu kopalnianego, które powodują jeszcze większe szkody dla środowiska niż paliwa konwencjonalne. Właśnie dlatego ekolodzy nalegają na inwestorów, aby wysłali czytelny dla rynku sygnał, że ryzyko, jakie przemysł wydobywczy stwarza dla życia na Ziemi, jest nie do przyjęcia.

 

Ponad 80 wybitnych teologów, etyków i przywódców religijnych, w tym również katolików, podpisało deklarację poparcia dla wycofania inwestycji w paliwa kopalne i reinwestycji w czyste źródła energii. Wśród sygnatariuszy deklaracji znajduje się arcybiskup Desmond Tutu.

Deklaracja teologów w sprawie wycofania inwestycji w paliwa kopalne

Lista sygnatariuszy

 

Gdy Papież Franciszek odwiedził Filipiny w styczniu 2015 roku, tamtejszy Caritas, reprezentujący Konferencję Episkopatu Filipin, przekazał Papieżowi niezwykle przejmujący list. W liście biskupi poprosili Papieża Franciszka, aby wspomógł ich starania na rzecz całkowitego powstrzymania inwestycji w paliwa kopalne i inne projekty prowadzące do degradacji środowiska.

 

„Ruch na rzecz wycofania inwestycji odegrał istotną rolę w wyzwoleniu Południowej Afryki z jarzma apartheidu. Korporacje rozumiały logikę pieniędzy, nawet jeśli nie przemawiały do nich argumenty moralne. Zmiana klimatu także jest kwestią moralną o doniosłym znaczeniu. W Afryce już dziś widzimy, jak strasznie ludzie cierpią na skutek przedłużających się susz, rosnących cen żywności czy powodzi. A przecież ci ludzie w najmniejszej mierze nie przyczynili się do obecnej sytuacji. Niech cały świat jeszcze raz stanie ramię w ramię i wywrze skuteczny nacisk na tych, którzy ponoszą odpowiedzialność.” – Arcybiskup Desmond Tutu 

Co katolicka nauka społeczna mówi o trosce o planetę i ludzi oraz związek tej nauki z ideą wycofania inwestycji

 

 

Zmiana klimatu jako kwestia sprawiedliwości społecznej

Zmiana klimatu jest kwestią sprawiedliwości społecznej, ponieważ jej skutki, takie jak podnoszenie się poziomu oceanów, ekstremalne zjawiska pogodowe i naruszenie systemów klimatycznych, w pierwszej kolejności i najsilniej uderzają w najsłabsze, najbardziej bezbronne społeczności, szczególnie w ludność Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej i Oceanii. Społeczności te są zbyt ubogie, by mogły zaadaptować się do zmian klimatycznych albo dźwignąć się ze zniszczeń spowodowanych klęskami żywiołowymi. Destabilizacja środowiska powoduje, że tracą środki do życia i źródła utrzymania, nie mogą zapewnić sobie bezpieczeństwa żywnościowego i nierzadko są zmuszone do opuszczenia swoich domów. Co więcej, mieszkańcy tych zagrożonych obszarów nie przyczynili się do dewastacji ekologicznej, której konsekwencje dziś ponoszą. Wysoką cenę zapłacą również przyszłe pokolenia, choć to przecież nie one ściągnęły na siebie ten problem.

Tymczasem zyski z inwestycji w wydobycie i eksploatację paliw kopalnych czerpią najbogatsze przedsiębiorstwa i najbogatsi mieszkańcy globu: ci sami, których konsumpcyjny styl życia generuje niewspółmiernie wysoką emisję gazów cieplarnianych.

 

Nauki z papieskiej encykliki „Laudato Si’”

 

„Laudato Si’”, encyklika „poświęcona trosce o wspólny dom” ma bez wątpienia przełomowe znaczenie. Encyklika Laudato Si’ zgłębia różnorakie aspekty dewastacji środowiska naturalnego, ale – jak w całej katolickiej nauce społecznej – w centrum jej zainteresowania leży pragnienie sprawiedliwości.

Papież wielokrotnie powraca w encyklice do tematu globalnego ocieplenia. „Pilne i konieczne stało się prowadzenie takiej polityki, aby w nadchodzących latach emisja dwutlenku węgla i innych gazów zanieczyszczających została drastycznie zmniejszona, zastępując na przykład paliwa kopalne i rozwijając odnawialne źródła energii.” (ust. 26)

„Wiemy, że technologia oparta na spalaniu silnie zanieczyszczających paliw kopalnych, zwłaszcza węgla, ale także ropy naftowej, a w mniejszym stopniu gazu, powinna być stopniowo zastąpiona”, a ten proces „powinien już się zacząć”. (…) „Polityka i przedsiębiorczość reagują powoli, dalekie od tego, by sprostać globalnym wyzwaniom.” (ust. 165)

Biznes nie tylko „reaguje powoli”, ale – co Papież Franciszek daje do zrozumienia – koncerny paliwowe rozmyślnie szerzą dezinformację, by wpłynąć na wynik negocjacji klimatycznych. „To, jak bardzo polityka jest podporządkowana technologii i finansom, widać w niepowodzeniu światowych szczytów na temat środowiska. Jest zbyt wiele interesów partykularnych i bardzo łatwo interes ekonomiczny przeważa nad dobrem wspólnym, manipulując informacją, by jego projekty nie poniosły uszczerbku.” (ust. 54)

Papież Franciszek wyraża pochwałę dla inicjatyw obywatelskich i organizacji pozarządowych, które nawołują do troski o środowisko. Popiera bojkoty konsumenckie, które jego zdaniem „skutecznie wpływają na zmianę funkcjonowania przedsiębiorstw, zmuszając je do rozważenia oddziaływania na środowisko oraz 164 przemyślenia modeli produkcji. Faktem jest, że kiedy nawyki społeczeństwa pomniejszają zyski przedsiębiorstw, to czują się one zmuszone do zmiany sposobów produkcji (…) «Kupno jest zawsze aktem moralnym, nie tylko ekonomicznym»” (ust. 206)

O alternatywnych, etycznych drogach inwestowania Papież pisze: „Wysiłki na rzecz zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych nie są wysiłkami zbytecznymi, lecz raczej inwestycją, która może zapewnić inne korzyści ekonomiczne w perspektywie średnioterminowej.” (ust. 191)

Papież nie wypowiada się bezpośrednio na temat etycznego inwestowania, ale pewne wnioski można wysnuć z nauczania zawartego w encyklice. Stanowią one solidną podstawę do stwierdzenia, że zarówno wycofanie inwestycji z paliw kopalnych, jak i reinwestowanie w technologie niskoemisyjne jest najbardziej etyczną drogą postępowania dla tych, którzy mają dość środków, by móc je inwestować.

Poznaj organizacje katolickie, które już wycofały środki zainwestowane w paliwa kopalne.

 

W czerwcu 2015 roku jezuicki uniwersytet Georgetown jako druga po Dayton uczelnia katolicka podjął decyzję o wycofaniu środków zainwestowanych w przedsiębiorstwa, których główną formą działalności jest wydobycie węgla.[1]

Pełna lista organizacji katolickich, które podjęły decyzję o wycofaniu inwestycji w paliwa kopalne (stan z 18 czerwca 2016 r.):

Cztery zgromadzenia zakonne z Australii:

  • Zgromadzenia Sióstr Pasjonistek w Australii, Nowej Zelandii, Papui Nowej Gwinei i Wietnamie
  • Zgromadzenie Sióstr Maryi (Australia)
  • Zgromadzenie Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny (Queensland)
  • Zgromadzenie Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny (Wagga Wagga)

 

Studenci kilku uczelni katolickich, w tym uniwersytetów Boston College i Fordham, prowadzą własne, odrębne kampanie. Wykładowcy i uczeni z wielu instytucji katolickich wyrażają aktywne zainteresowanie.

 

Organizacja doradcza Arabella Advisors przygotowała pięknie zaprojektowany pakiet materiałów o nazwie Assets in Action („Zasoby w działaniu”), zawierający szczegółowe analizy przypadków wycofania inwestycji z paliw kopalnych przez organizacje katolickie. Organizacje te to Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Maryi oraz Uniwersytet Dayton.

Poznaj wartości i praktyki inwestycyjne, jakich przestrzegają katolickie instytucje.  

 

 

Przeczytaj artykuł Catholic Investment Principles Today („Współczesne zasady inwestowania dla organizacji katolickich”) na stronie internetowej ARRCC, dotyczący wypracowywania kompleksowych zasad etycznego inwestowania.

 

Czy istnieją branże, które Twoja organizacja już teraz wyklucza przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych? Wiele organizacji wyznaniowych świadomie nie inwestuje na przykład w przemysł tytoniowy i alkoholowy, w produkcję broni, branżę rozrywki dla dorosłych oraz w branżę gier hazardowych.

 

Wiele elementów nauki społecznej Kościoła wspiera wykluczanie branży paliw kopalnych, szczególnie koncernów wydobywczych, przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Jak dotąd jednak ogół katolickich inwestorów nie zrewidował swojego rozumienia etycznych praktyk inwestycyjnych.

Wiele zaangażowanych instytucji katolickich weryfikuje decyzje inwestycyjne w oparciu o tzw. kryteria ESG (środowisko, odpowiedzialność społeczna i ład korporacyjny) oraz opracowane przez ONZ Zasady odpowiedzialnego inwestowania. W artykule Catholic Investment Principles Today („Nowoczesne zasady inwestowania dla katolików”) autorzy Howell, Ormerod i Remond wskazują, że te kryteria nie są dziś wystarczające zarówno ze względów etycznych, jak i naukowych. Nawet gdy inwestorzy stosują dodatkowe kryteria, najczęściej posługują się takimi interpretacjami „etycznego inwestowania” i „inwestowania odpowiedzialnego społecznie”, które nie wykluczają inwestowania środków w wydobycie i eksport paliw kopalnych. Kryteria ESG i Zasady odpowiedzialnego inwestowania ONZ są oparte na „słabej” definicji dbałości o środowisko i dobro społeczne.

Alternatywna, „silna” definicja społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) mówi o dbałości niezbędnej do życia w ramach wydolności systemów ekologicznych, od których zależy życie na Ziemi. Papież Franciszek apeluje w encyklice o „ekologię integralną” – podejście do życia, które łączy w sobie nasze najgłębsze potrzeby duchowe, relacje z innymi ludźmi (szczególnie z ubogimi), związek ze światem naturalnym oraz umiłowanie Boga. Jednym z elementów ekologii integralnej jest konieczność znacznego ograniczenia eksploatacji paliw kopalnych, bez którego nie unikniemy zagłady naszego wspólnego domu. Te zawarte w encyklice idee wyraźnie wspierają silną definicję zrównoważonego gospodarowania.

  • Dowiedz się, jakie lokalne procesy i wartości przyświecają inwestycjom. W jaki sposób Twoja organizacja podejmuje decyzje? Kto uczestniczy w tym procesie? Jakimi najważniejszymi wartościami religijnymi i względami finansowymi kierują się osoby podejmujące decyzje inwestycyjne? Jak struktury Twojej organizacji i przyjęta w niej polityka wpływają na podejmowane decyzje? Jak można zmienić politykę Twojej organizacji?

 

  •  Śladami pieniędzy. Organizacje katolickie inwestują posiadane środki na wiele różnych sposobów. Niektóre zatrudniają własnych kwestorów lub menedżerów finansowych. Inne inwestują w dostępne fundusze. Mniejsze organizacje mogą po prostu przetrzymywać pieniądze na rachunku bankowym. Większość organizacji niechętnie ujawnia swoje zasoby finansowe i strategie inwestycyjne. O ile to możliwe, postaraj się nawiązać relacje z osobami, które mogą Ci udzielić bliższych informacji o tym, jakie środki inwestuje Twoja organizacja, w jaki sposób i kto podejmuje w tych kwestiach decyzje. Nawet jeśli usłyszysz, że wycofanie inwestycji jest niewykonalne ze względu na to, kto podejmuje decyzje inwestycyjne lub jak organizacja zarządza finansami, pamiętaj, że w większości organizacji istnieją procedury pozwalające zmienić osobę zarządzającą finansami lub wpłynąć na politykę finansową.

 

Ile pieniędzy straciła Twoja wspólnota wyznaniowa w ostatnich trzech latach na inwestycjach w paliwa kopalne? Decarbonizer to bezpłatne narzędzie internetowe, za pomocą którego można sprawdzić wpływ branży paliw kopalnych na portfel inwestycyjny. To narzędzie pozwala zdobyć finansowy argument na rzecz wycofania inwestycji, by wesprzeć nim argument moralny o tym, że czerpanie zysku z dewastacji planety jest niemoralne.

 

Może się okazać, że wszystkie środki Twojej organizacji lub ich część są zainwestowane w fundusze wzajemne (otwarte). Z portfelami akcji wielu takich funduszy można się zapoznać na stronie internetowej  As You Sow Mutual Fund Tracker.
  • Poznaj podstawowe, przystępne informacje o kryzysie klimatycznym i konieczności podjęcia działań. Na całym świecie społeczności wyznaniowe stoją na pierwszej linii walki ze zmianą klimatu. Jako pierwsze niosą materialną, psychologiczną i duchową pomoc wszystkim ludziom dotkniętym skutkami zmian klimatycznych.

 

  • Uważa się, że aby Ziemia była w stanie podtrzymać życie człowieka w długiej perspektywie, globalna temperatura nie może wzrosnąć o więcej niż 2 stopnie Celsjusza. (Ostatnio nawet ta prognoza została zrewidowana, dlatego w uzgodnieniach paryskiego szczytu klimatycznego przyjęto, że wzrost temperatury musi zostać zahamowany znacznie poniżej limitu 2°C. Czynione są starania, aby wzrost temperatury nie przekroczył 1,5°C ponad poziom sprzed epoki przemysłowej).

 

  • Zdaniem naukowców, do wzrostu temperatury o 2 stopnie wystarczy, że spalimy nieco poniżej 400 gigaton węgla.

 

  • W posiadaniu koncernów paliwowych znajdują się rezerwy obliczone na około 2800 gigaton węgla, a wartość tych rezerw przekłada się na cenę akcji tych przedsiębiorstw. Koncerny paliwowe przeznaczają znaczne środki na poszukiwanie i eksploatację nowych rezerw.

 

  • Światowi przywódcy polityczni zobowiązali się nie dopuścić do globalnego wzrostu temperatury o 2 stopnie Celsjusza oraz dołożyć starań, aby ten wzrost nie przekroczył 1,5 stopnia. Oznacza to, że możemy spalić mniej niż 200 gigaton węgla. Teraz musimy zmobilizować wolę polityczną do ratyfikacji tej umowy i podjęcia konkretnych działań, które pozwolą osiągnąć wyznaczone cele. Aby do tego doprowadzić, przywódcy polityczni będą potrzebować silnego wsparcia wszystkich grup społecznych, w tym moralnego przywództwa organizacji wyznaniowych.

 

  • Dlaczego wycofanie inwestycji jest istotną strategią działania dla społeczności wyznaniowych zainteresowanych kryzysem klimatycznym. Przywódcy polityczni są zgodni co do tego, że globalne ocieplenie należy ograniczyć. Bez silnego i konsekwentnego nacisku ludzi z całego świata nie podejmą jednak szybkich ani stanowczych działań. Wycofanie inwestycji to istotne narzędzie wywierania właśnie takiego nacisku.

Wspólnoty wyznaniowe mają długą historię stosowania tej strategii. Na przestrzeni XX wieku wiele chrześcijańskich, żydowskich, hinduistycznych, muzułmańskich i buddyjskich społeczności wycofywało inwestycje m.in. z przemysłu tytoniowego, monopolowego, obronnego, gier hazardowych i rozrywki dla dorosłych. Wspólnoty religijne wycofywały również środki zainwestowane w przedsiębiorstwa działające w krajach, których władze systematycznie łamały prawa człowieka. Organizacje te wycofują inwestycje z trzech najważniejszych powodów:

1) W odpowiedzi na świadome wyrządzanie dotkliwych szkód na dużą skalę 

Wspólnoty religijne wycofują inwestycje z przedsiębiorstw, których regularne i zamierzone działania zagrażają zdrowiu i życiu wielu ludzi. Wycofanie inwestycji z takich przedsiębiorstw oznacza odmowę na czerpanie zysków z działalności, której nie da się pogodzić z fundamentalną misją i programem organizacji wyznaniowej.

 

Firma ExxonMobil przez dziesięciolecia ukrywała przed światem wyniki własnych, przełomowych badań klimatycznych, a jednocześnie aktywnie wspierała ruch negacjonistów. Takie postępowanie jest niewątpliwym przykładem świadomego wyrządzania dotkliwych szkód na dużą skalę. Szczegóły tego skandalu przedstawia obszerny raport organizacji InsideClimate News  “Exxon: The Road Not Taken”

 

 

2) W odpowiedzi na nieprzejednany opór

  1. Kiedy naciski ze strony akcjonariatu nie przynoszą realnych zmian, wycofanie inwestycji jest racjonalną odpowiedzią na niemoralne postępowanie korporacji. Jak dotąd, akcjonariusze nie zdołali nakłonić ani jednego przedsiębiorstwa z branży paliwowej do znaczących ustępstw. Organizacja Divest-Invest Philanthropy podaje liczne przykłady bezskuteczności aktywizmu akcjonariuszy największych amerykańskich koncernów z branży ropy naftowej i gazu na stronach 19–21 raportu „Doing Good. Performing Better”. Cytat z raportu:

„Jak dotąd nic nie wskazuje na to, by próby zaangażowania koncernów paliwowych do dialogu mogły skutecznie przyczynić się do obniżenia światowych emisji dwutlenku węgla w czasie, jaki nam pozostał”. (s. 19)

 

3) W celu przebudowy społecznego kodeksu moralnego

Wycofanie inwestycji wraz z towarzyszącymi mu procesami i zaangażowaniem opinii publicznej przebudowuje kodeks moralny, jakim kieruje się społeczeństwo. Z tej perspektywy wycofanie inwestycji jest czymś więcej niż tylko mechanizmem gwarantującym, że dana organizacja przestrzega własnych norm moralnych, albo reakcją na trudny do przełamania opór. Nadrzędnym celem wycofania inwestycji jest delegitymizacja branży przemysłu, tak aby szkodliwe działania, jakie znamionują tę branżę, utraciły społeczną akceptację. Wycofanie inwestycji ma doprowadzić do moralnego przełomu w społeczeństwie, a także wywrzeć nacisk na przywódców politycznych i nakłonić ich do zajęcia się kwestiami, których dotychczas woleli unikać.

 

Wycofywanie inwestycji z branży paliw kopalnych spełnia wszystkie trzy kryteria. Zmiany klimatyczne spowodują nieporównanie większe cierpienia i szkody niż wszystkie problemy społeczne, przeciwko jakim były wymierzone wcześniejsze kampanie na rzecz wycofania inwestycji prowadzone przez organizacje wyznaniowe. Model biznesowy przemysłu paliw kopalnych nie pozwala na ograniczenie tych szkód, a wręcz gwarantuje, że będą coraz bardziej dotkliwe. Intensywny lobbing branży paliwowej przeciwko wszelkim zmianom prawa o ochronie środowiska naturalnego oraz kampanie PR, które z premedytacją dezinformują opinię publiczną, dowodzą, że mamy do czynienia z „nieprzejednanym oporem”. Szybkie odejście od wydobycia i eksploatacji paliw kopalnych nie będzie możliwe bez potężnego i nieustępliwego nacisku opinii publicznej.

 

Artykuł O wycofanie inwestycji i reinwestowanie: Religijny imperatyw dla wycofania inwestycji z paliw kopalnych i reinwestycji w czystą energię przyszłości wprowadza w teologiczne podstawy działania na rzecz wycofania inwestycji i reinwestycje. Artykuł zawiera także pytania do dyskusji.

 

Relacje: początek każdej zmiany

 

Realna zmiana zaczyna się od nawiązania relacji. W praktyce, większa część pracy na rzecz wycofania inwestycji z paliw kopalnych polega na zdobywaniu poparcia wśród osób podejmujących decyzje w organizacji. To czasochłonny proces. Wymaga nawiązania dialogu i przekonywania innych do zmiany sposobu myślenia o etycznym inwestowaniu. To zadanie dla co najmniej jednej osoby, ale najlepiej – dla grupy zaangażowanych osób.

 

  • Módl się o pomyślne rezultaty. Jedną z ważnych relacji jest relacja z Bogiem. Czas poświęcony na modlitwę o rezultaty pomyślne dla Bożego stworzenia będzie dla Ciebie źródłem siły i twórczej energii.

 

  • Zdobądź zwolenników. W Twojej społeczności lub organizacji mogą działać komitety zajmujące się ochroną środowiska, sprawiedliwością ekonomiczną, biedą, wykluczeniem, rasizmem lub innymi zagadnieniami sprawiedliwości społecznej. Jeśli nie znasz takich komitetów, zapytaj osoby, które mogą je znać. Bierz udział w spotkaniach i wydarzeniach, które pozwolą Ci nawiązać z nimi kontakt.Możesz także spotkać osoby, które z pasją poświęcają się ochronie środowiska, chociaż nie działają w żadnej organizacji. Jeśli chcesz poznać takie osoby, możesz zwrócić się do nich przyjaźnie na przykład po mszy lub na różnych imprezach publicznych i otwarcie opowiedzieć o zagrożeniach dla środowiska, które leżą Ci na sercu.Kiedy znajdziesz osoby, które mogłyby zainteresować się tematem, zaproś je na nieformalne spotkanie, aby porozmawiać o tym, jak możecie przekonać Waszą organizację do wycofania inwestycji z paliw kopalnych.

 

Dynamiczne i efektywne poprowadzenie spotkania to swego rodzaju sztuka. Oto kilka pomocnych wskazówek:

  • Przygotuj porządek spotkania i określ w nim orientacyjny czas, jaki chcesz przeznaczyć na poszczególne punkty. Z odpowiednim wyprzedzeniem przekaż wszystkim zainteresowanym porządek spotkania i poproś o uwagi do niego.
  • Wyznacz moderatora i protokolanta.
  • Wsłuchaj się w głosy uczestniczek i uczestników spotkania i staraj się zrozumieć ich punkt widzenia, pamiętając, że zrozumienie nie oznacza zgody.
  • Dostarcz wszystkim zainteresowanym sprawozdanie ze spotkania. W sprawozdaniu powinny być czytelnie wyróżnione zadania do wykonania wraz z przypisanymi do nich osobami. Dzięki temu wszyscy w Twoim zespole będą wiedzieć, co mają do zrobienia przed następnym spotkaniem. Wyznacz termin następnego spotkania.

 

  • Dowiedz się, kto w Twojej organizacji odpowiada za podejmowanie decyzji. Najczęściej warto zwrócić się przede wszystkim do tych osób w organizacji, które przy podejmowaniu decyzji kierują się względami etycznymi, a nie np. do kwestora czy do komisji budżetowej. Osoby bezpośrednio odpowiedzialne za realizację polityki inwestycyjnej często pozostają pod wpływem norm dominujących w sektorze finansowym. Takie osoby mogą uważać sugestie zmian w sposobie inwestowania za ryzykowne, zbyt czasochłonne lub wykraczające poza ich kompetencje.Postaraj się nawiązać personalne relacje z odpowiednimi osobami decyzyjnymi lub z ludźmi, którzy mogą wpłynąć na te osoby. Podejmowanie decyzji w imieniu wspólnoty wyznaniowej niejednokrotnie wymaga wyważenia wielu rozbieżnych względów i racji. Nie skupiaj się wyłącznie na kwestiach spornych, ale odszukaj wspólne dla Was obszary wartości. Staraj się zrozumieć perspektywy i intencje osób, z którymi rozmawiasz, szanując przy tym wymagający charakter ich pracy, nawet jeśli się z nimi nie zgadzasz.

 

  • Nawiąż kontakt z innymi katolikami i z wyznawcami innych wiar, którzy rozważają wycofanie inwestycji z paliw kopalnych. Setki wspólnot wyznaniowych, zgromadzeń i innych instytucji religijnych z całego świata zaangażowały w kampanie na rzecz wycofania inwestycji w paliwa kopalne. Wiele z tych starań przyniosło pozytywny skutek, jakim jest zobowiązanie do wycofania inwestycji. Nawiązanie kontaktu z innymi ludźmi, którzy działają na tym samym polu, pozwoli Ci doskonalić swoje pomysły, zdobyć cenne wskazówki, podtrzymać entuzjazm i budować poczucie solidarności.
Dołącz do ruchu na rzecz wycofania inwestycji i reinwestowania!

Wielu przywódców religijnych zaangażowało się już w kampanie na rzecz wycofania inwestycji z branży paliw kopalnych i reinwestowania w czystą energię. Oto garść przydatnych materiałów od osób, które już poświęciły się tej pracy:

Największe kampanie organizacji wyznaniowych na rzecz wycofania inwestycji

Przykładowe rezolucje organizacji wyznaniowych

Wycofanie inwestycji i reinwestowanie na świecie: Lista wszystkich znanych inicjatyw organizacji wyznaniowych

 

Skontaktuj się z nami!

Zapisz się na seminarium internetowe

Zapisz się na listę dyskusyjną

Działanie: skuteczne propagowanie wycofania inwestycji

Znasz już lokalny kontekst i masz nawiązaną sieć relacji. Czas przystąpić do propagowania idei.

 

  • Wyznacz ambitne, ale możliwe do osiągnięcia cele. Przygotuj plan zawierający zarówno łatwo osiągalne cele, jak i szerszą wizję. Ostatecznym celem każdej inicjatywy jest doprowadzenie do wycofania inwestycji. Po drodze możesz jednak realizować inne istotne cele. Ile debat o wycofaniu inwestycji możesz zainicjować i podtrzymać? Ile możesz poprowadzić spotkań edukacyjnych? Jak często odpowiedzialność za środowisko i zarządzanie finansami organizacji mogą być tematem narad lub biuletynów? Ile osób zdołasz namówić, by poruszyły kwestię wycofania inwestycji w innych organizacjach, w których działają?
  • Wyznacz termin. Być może Twoja organizacja zaplanowała już spotkanie lub wydarzenie, które odbędzie się za trzy, sześć czy dwanaście miesięcy i na którym mogłaby zostać podjęta decyzja o wycofaniu inwestycji? Jeśli tak, zaplanuj działania na ten okres. Jeśli nie, zastanów się, ile czasu może Ci zająć przekonanie kluczowych osób decyzyjnych. Weź pod uwagę inne wydarzenia, wakacje i święta, które mogą wpłynąć na harmonogram prac. Szczególnie latem będzie Ci trudno przyciągnąć zainteresowanie wielu osób. Religijne obrządki i uroczystości, których motywem przewodnim jest troska o Boże stworzenie, osobiste poświęcenie lub rachunek sumienia są także okazją do rozmowy o poszanowaniu środowiska naturalnego, a co za tym idzie – o wycofaniu inwestycji z paliw kopalnych.

 

Obrządki i uroczystości religijne, których temat przewodni można powiązać z ideą wycofania inwestycji i troską o środowisko

- Wielki post

- 1 września, światowy dzień modlitwy ogłoszony przez Papieża Franciszka  

- Dzień Św. Franciszka

- Adwent

 

  • Zaangażuj do rozmowy jak najwięcej osób. Oprócz nadrzędnego celu, jakim jest doprowadzenie do wycofania inwestycji, a być może również do reinwestycji uwolnionych środków, istotnym zadaniem inicjatywy jest napiętnowanie branży paliw kopalnych jako głęboko nieetycznej oraz zdobycie poparcia jak największej liczby osób. Możesz to czynić przez:
    • zainicjowanie merytorycznej, kulturalnej debaty publicznej o kryzysie klimatycznym i pilnej potrzebie podjęcia działań;
    • przekonywanie, że organizacje katolickie nie powinny inwestować swoich środków w przemysł, którego działalność powoduje zmianę klimatu;
    • nakłanianie członków społeczności lub organizacji, by zechcieli dać innym dobry przykład, ograniczając własny wpływ na środowisko i inwestując w sposób zgodny z wartościami, którym hołdują.Edukowanie i wymiana poglądów są równie ważne co ostatecznie podjęta decyzja.

 

  • Zaplanuj działania. Rozważ, w jaki sposób możesz rozpocząć rozmowę o zmianie klimatu i o wycofaniu inwestycji z paliw kopalnych w swojej organizacji lub społeczności. Przykłady tego, co możesz zrobić:
Książki poświęcone zagadnieniom religii i dbałości o środowisko, które możesz wykorzystać do dyskusji grupowych

- Wielebny Fletcher Harper: GreenFaith

- Dr. Cynthia Moe-Lobeda: Resisting Structural Evil

- Bill McKibben: The Comforting Whirlwind

- Naomi Klein: To zmienia wszystko

- Diana Butler Bass: Grounded

 

  • Uświadamiaj! Katolickie czasopisma i biuletyny poszukują autorek i autorów chętnych do współpracy. Zaoferuj, że napiszesz artykuł do biuletynu swojej organizacji, albo publikuj materiały na jej blogu i w innych kanałach komunikacji. Załóż stronę na Facebooku i konto na Twitterze, aby codziennie publikować tam artykuły na temat wiary, zmiany klimatu i wycofania inwestycji Przygotuj materiały drukowane, które będzie można rozpowszechniać po mszy lub zawiesić na dobrze widocznej tablicy ogłoszeń. Udostępniaj swoje artykuły wszystkim mediom katolickim, nie tylko lokalnym.

 

Doskonałe materiały do publikacji znajdziesz między innymi na tych stronach na Facebooku:

- GreenFaith’s Divest and Reinvest Now! 

- Fossil Free

- Fossil Free Faith (Kanada)

- Fossil Free PCUSA

- Fossil Free UMC

- DivestInvest

- 350.org

 

Jak komunikować się z mediami

Przygotowany przez organizację 350.org przewodnik  “Get the Word Out” guide zawiera listy zagadnień do omawiania na spotkaniach, porady na temat skutecznego docierania do potencjalnie zainteresowanych osób, szablony oraz wiele innych przydatnych materiałów

 

  • Przygotuj projekt uchwały lub rezolucji. Napisz skonkretyzowany projekt uchwały lub rezolucji, w której Twoja społeczność zobowiązuje się do wycofania inwestycji z paliw kopalnych. Jako wzorzec mogą Ci posłużyć rezolucje przygotowane przez inne wspólnoty wyznaniowe.Rezolucja może obejmować całkowite lub tylko częściowe wycofanie inwestycji, a także wycofanie inwestycji ograniczone do jednego rodzaju paliw, np. tylko do węgla. Definicje różnych poziomów decyzji o wycofaniu inwestycji znajdziesz tutaj.
  • Przekaż projekt rezolucji ciału decyzyjnemu w swojej organizacji. Powiadom osoby decyzyjne, że zamierzasz zachęcić członkinie i członków swojej społeczności lub organizacji do rozmowy o wycofaniu inwestycji z paliw kopalnych. Zaproś te osoby, aby wzięły udział w tej dyskusji. Zapytaj o ich zdanie, pomysły i opinie. Poinformuj, kiedy przedstawisz im pod rozwagę ostateczną rezolucję.Z początku osoby decyzyjne w Twojej organizacji mogą odnieść się z dużą rezerwą do możliwości wprowadzenia zmian, o które zabiegasz. W takim wypadku postaraj się im uświadomić, że jest to stopniowy proces, który może potrwać nawet pięć lat, a pierwszym etapem jest wycofanie inwestycji w te przedsiębiorstwa, których główną formą działalności jest wydobycie paliw kopalnych. Sporządzenie listy zewnętrznych doradców finansowych i menedżerów etycznych funduszy inwestycyjnych, do których Twoja organizacja może się zwrócić, może ułatwić przyjęcie Twojego projektu rezolucji. Pamiętaj, aby wyraźnie zaznaczyć, że nie jest to forma doradztwa inwestycyjnego, a jedynie sugestia.
  • Przygotuj się na wydanie decyzji. Z odpowiednio dużym wyprzedzeniem poproś o włączenie kwestii wycofania inwestycji do porządku obrad na posiedzeniu, na którym będzie rozpatrywana Twoja rezolucja. Dowiedz się, czy posiedzenie będzie otwarte dla osób spoza ścisłego grona decydentów. Jeśli tak, poproś o zgodę na wzięcie udziału w posiedzeniu i zaproszenie innych zwolenników wycofania inwestycji. Jeśli tego rodzaju posiedzenia są zwykle prowadzone przy drzwiach zamkniętych, zapytaj, czy członkinie i członkowie organizacji mogą wziąć udział w tej części spotkania, podczas której będzie rozpatrywany projekt rezolucji. Przygotuj się do odpowiedzi na typowe pytania i obiekcje, jakie mogą zostać podniesione na posiedzeniu.

 

Najczęściej zadawane pytania: pytania i odpowiedzi zebrane z doświadczeń kampanii wyznaniowych i ekumenicznych

Bright Now (Wielka Brytania) – najczęściej zadawane pytania

Fossil Free Faith (Kanada) – najczęściej zadawane pytania

Fossil Free PCUSA (Prezbiterianie) – najczęściej zadawane pytania

Fossil Free UMC (Zjednoczony Kościół Metodystyczny) – najczęściej zadawane pytania

Dalsze kroki: co po decyzji?

  • Powiadom wszystkich zainteresowanych i podziękuj za ich zaangażowanie. Niezależnie od tego, jaka decyzja została podjęta (pełne lub tylko częściowe wycofanie inwestycji itd.), pamiętaj, aby uzyskać zezwolenie na publiczne ogłoszenie decyzji, komentowanie jej, relacjonowanie procesu, który doprowadził do jej podjęcia i informowanie o dalszych działaniach. Wytłumacz osobom decyzyjnym, dlaczego powiadomienie o decyzji osób spoza organizacji jest istotne.Nie ma powodu czekać z publicznym ogłoszeniem decyzji aż do chwili, kiedy organizacja przystąpi do jej realizacji. Informacje można podać do publicznej wiadomości już po przyjęciu rezolucji, jak to się często dzieje w organizacjach niewyznaniowych.Ogłoszenie decyzji o wycofaniu inwestycji jest ważnym elementem skutecznego działania na rzecz dobra wspólnego. Nawet jeśli wartość wycofywanych środków jest stosunkowo niewielka, samo podjęcie decyzji o wycofaniu inwestycji z paliw kopalnych i reinwestycji w technologie niskoemisyjne ma ogromne znaczenie symboliczne. Decyzja podjęta ze względów etycznych jest wartością sama w sobie, ale ma także bardzo istotny, dobroczynny skutek, jakim jest wysłanie sygnału całemu społeczeństwu.Publiczne ogłoszenie takiej decyzji wynosi ją ponad sferę jednostkowej moralności, do sfery profetycznej. Każdego roku lobby koncernów paliwowych wydaje miliony dolarów, by zjednać sobie przychylność polityków i opinii publicznej. Podanie informacji o wycofaniu inwestycji do wiadomości publicznej wzmacnia społeczną falę sprzeciwu wobec nieetycznych praktyk branży paliw kopalnych i daje świadectwo przekonaniu, że Boże stworzenie domaga się ochrony przed rabunkową eksploatacją. Nasz wspólny dom wymaga ochrony.Jeśli uzyskasz zezwolenie na publiczne ogłoszenie decyzji, postaraj się, aby informacja dotarła do jak najszerszego grona odbiorców! Pomoże Ci w tym przewodnik dotyczący kontaktów z mediami organizacji Go Fossil Free. Pamiętaj, aby skontaktować się ze wszystkimi osobami, które uczestniczyły w procesie, i podziękować im za wsparcie i zaangażowanie. Powiadom także naszą organizację, GreenFaith, a my dodamy Twoją akcję do globalnej listy inicjatyw organizacji wyznaniowych..

     

  • Twoja organizacja jest na dobrej drodze do częściowego lub całkowitego wycofania inwestycji. Gratulujemy! Ty i cały Twój zespół macie powody do dumy. Dziękujcie Bogu i świętujcie zwycięstwo!
  • Twoja organizacja może potrzebować zachęty, wsparcia i środków, które pomogą wprowadzić podjętą decyzję w życie. Przede wszystkim należy zidentyfikować istniejące inwestycje w paliwa kopalne i opracować plan wycofania tych środków. Mogą w tym pomóc dwa narzędzia. Decarbonizer analizuje portfel inwestycyjny i odnajduje w nim różne rodzaje inwestycji w paliwa kopalne, a także proponuje alternatywne sposoby lokowania środków. Przygotowane przez organizację Fossil Free Fund narzędzie As You Sow pomaga rozpoznać fundusze otwarte lokujące środki w branży paliw kopalnych i sugeruje alternatywne fundusze.

 

Dla osób, które będą realizować decyzję o wycofaniu inwestycji, może być pomocna informacja, że jest to proces długofalowy i może trwać nawet pięć lat.

 

Uniwersytet Dayton: studium przypadku

Jak działa proces wycofywania inwestycji i reinwestowania w praktyce? Katolicki uniwersytet Dayton podjął decyzję o wycofaniu inwestycji w paliwa kopalne w 2013 roku. Tu możesz przeczytać, jak kadra zarządzająca uczelni wypełniła to zobowiązanie. (materiał pojawi się wkrótce)

 

Odpowiedź brzmi „nie” albo „jeszcze nie”. To także jest dobra wiadomość! Dalsze działania po wydaniu decyzji odmownej lub decyzji o częściowym wycofaniu inwestycji. Gratulacje! Udało Ci się zainicjować niezwykle ważną dyskusję w swojej organizacji lub społeczności. Wycofanie inwestycji z paliw kopalnych oznacza porzucenia klasycznych, utrwalonych od dziesięcioleci strategii inwestowania. To zmiana mentalności, która wymaga czasu.

Możesz rozważyć podjęcie dalszych działań:

  • Przeanalizuj przyczyny sukcesów i niepowodzeń swojej kampanii.
  • Poszukaj innych sposobów budowania świadomości i krzewienia troski o Boże stworzenie w swojej organizacji. Organizacja GreenFaith oferuje pomocne szkolenia, programy nauczania i okazje do praktykowania umiejętności popularyzatorskich.
  • Skoncentruj wysiłki na mniejszych jednostkach w swojej organizacji, np. na lokalnej diecezji zamiast na krajowej Konferencji Episkopatu; postaraj się przekonać lokalną kongregację zamiast całego zakonu itd.
  • Rozważ możliwość powrotu do kampanii w kolejnym roku. Przeprowadzenie kampanii dało Ci cenną wiedzę i doświadczenie, a Twoja społeczność wiele się od Ciebie nauczyła. Być może potrzebuje nieco więcej czasu, by oswoić się z myślą o wycofaniu inwestycji.
FacebookTwitter